శిక్ష (వేదాంగం)

శిక్ష (వేదాంగం) ప్రధాన లక్ష్యం వేద శ్లోకాలు మరియు మంత్రము ల లోని అక్షరములను, స్వరములను ఉచ్చారణ సరైన రీతిగా బోధించునది. ఇందులో అతి పురాతన శబ్ద పాఠ్యపుస్తకాలు ప్రాతిశాఖ్యములు గా చెప్పవచ్చును.

హిందూ మతము
ధారావాహిక లోని భాగంగా

హిందుత్వ చరిత్ర
భావనలు దేవుడు పరమాత్మ ఈశ్వరుడు ఏకేశ్వరవాదం దేవుడు మరియు లింగం జీవితము ఆత్మ మాయ కర్మ సంసారం పురుషార్థములు (ధర్మము •అర్థము •కామము •మోక్షము) నీతి నియమాలు హిందూ సనాతన ధర్మము పరిపాలన ధర్మము అహింస అస్థేయ అపరిగ్రహ బ్రహ్మచర్యము సత్యము మోక్షము భక్తి యోగము జ్ఞాన యోగము కర్మ యోగము
భారతీయ దర్శనములు ఆరు అష్టిక పాఠశాలలు * వైదిక దర్శనములు (6) సాంఖ్య యోగ న్యాయ వైశేషిక పూర్వమీమాంసా ఉత్తరమీమాంసా (వేదాంతము) (ద్వైతము లేదా '''మధ్వం''' •అద్వైతము లేదా '''స్మార్తం''' •విశిష్టాద్వైతము లేదా వైష్ణవం •'''ద్వైతాద్వైతం''') ఇతర సనాతన పాఠశాలలు పశుపత శైవము ప్ర్త్యభిజ్జ్ఞ రశేశ్వర పాణిని అవైదిక దర్శనములు (2) జైన దర్శనము బౌద్ధ దర్శనము సిద్ధాంతాలు: అవతారము బ్రాహ్మణ ధర్మము ఆర్ధ కర్మ మోక్ష మాయ ఇష్టదేవతలు ముక్తి పునర్జన్మ సంసారము త్రిమూర్తులు తురియ హిందూ మత శాఖలు: వైష్ణవము శైవము శక్త్యారాధాన స్మార్తులు ఆగమ హిందూ ధర్మము సమకాలీన హిందూమత ఉద్యమాలు హిందూమత సంస్థలు
హిందూ దేవతలు త్రిమూర్తులు బ్రహ్మ విష్ణువు శివుడు ఇతర ముఖ్య దేవి,దేవతలు / దేవుళ్ళు దేవుడు ఆధునిక సరస్వతి లక్ష్మీ పార్వతి శక్తి దుర్గ కాళి వినాయకుడు కార్తికేయుడు రాముడు శ్రీ కృష్ణుడు హనుమంతుడు ఋగ్వేద దేవతలు సోముడు అశ్వినీదేవతలు ఇంద్రుడు అగ్ని మరుత్తులు ఉషస్సు సూర్యుడు సవిత పూష విష్ణువు వరుణుడు బృహస్పతి రుద్రుడు యముడు త్వష్ట అదితి మేఘదేవత పర్జన్యుడు ఆకాశము భూదేవి వాయువు
ధర్మశాస్త్రములు వేదాలు ఋగ్వేదం యజుర్వేదం సామవేదము అధర్వణవేదము విభాగాలు సంహితలు బ్రాహ్మణాలు అరణ్యకాలు ఉపనిషత్తులు ఉపవేదాలు - 4 ఆయుర్వేదము(వైద్యం) ధనుర్వేదము(యుద్ధం) గాంధర్వ వేదము (సంగీతం) స్థాపత్య వేదము ( శిల్ప విద్య) వేదాంగాలు శిక్ష ఛందస్సు వ్యాకరణము నిరుక్తము కల్పము జ్యోతిష్యము ఉపనిషత్తులు ఋగ్వేదం :మొత్తం: - 10 ఐతరేయ యజుర్వేదం: మొత్తం: 51 :- కృష్ణ - 32, శుక్ల - 19 బృహదారణ్య ఈశావాస్య తైత్తిరీయ కఠోప శ్వేతాశ్వతర సామవేదం :మొత్తం: - 16' ఛాందోగ్య కేన అథర్వణవేదం :మొత్తం:31 (మొత్తం - 108) ముండక మాండూక్య ప్రశ్న పురాణాలు మొత్తం - 18 బ్రహ్మ (రాజస గుణం) బ్రహ్మ బ్రహ్మాండ బ్రహ్మవైవర్త మార్కండేయ భవిష్య వామన విష్ణు (సాత్విక గుణం) విష్ణు భాగవత నారద గరుడ పద్మ వరాహా శివ ( తామస గుణం) శివ లింగ స్కాంద అగ్ని మత్స్య కూర్మ ఇతిహాసములు రామాయణము మహాభారతము ఇతర గ్రంథాలు భగవద్గీత హిందూధర్మశాస్త్రాలు మనుస్మృతి అర్థశాస్త్రము యోగవాశిష్టము సూత్రాలు స్తోత్రములు తంత్రములు యోగసూత్రములు వేదాలు పురుషార్థము ఆగమములు వర్ణాశ్రమములు ఋత్విక్కులు హోమద్రవ్యములు గ్రంథం వర్గీకరణ శృతులు - గ్రంథం వర్గీకరణ స్మృతులు ఆంగీరస వసిష్ట విష్ణు అత్రి మను హరిత పరాశర శంఖ బృహస్పతి గౌతమ శాతాతప ఆపస్తంబ వ్యాస లిఖితా దక్ష యమ కాత్యాయన యాజ్ఞవల్క్య ఉశాన సమ్వర్త హిందూ మతం పాఠాలు కాలక్రమం
అభ్యాసములు ఆరాధన పూజ జపము భజన యజ్ఞము హోమము పుణ్యక్షేత్రాలు నైవేద్యము హారతి దర్శనము దీక్ష మంత్రము సత్సంగమము స్తోత్రము ప్రముఖ హిందూ దేవాలయాలు విగ్రహము భక్తి ప్రాయశ్చిత్తము తపస్సు ధ్యానము దానము సంస్కారములు (సంస్కారములు - మొత్తం: 48) ఆత్మగుణసంస్కారములు (8) ఆత్మగుణములు (పురుషుడు ఆచరించ వలసినవి) దయ అనసూయ అకార్పణ్యం అస్పృహ అనాయాసం శౌచం మాంగల్యము క్షాంతి పంచయజ్ఞములు (5) పంచయజ్ఞములు దేవ పితృ భూత బ్రహ్మ మనుష్య హవిర్యజ్ఞములు (7) హవిస్సు అగ్నాధేయం అగ్నిహోత్రం సౌత్రాయణీ అగ్రయణేష్టి చాతుర్మాస్యం ధర్మపూర్ణమాస్యం విరూఢపశుబంధ సోమయజ్ఞములు (7) సోమము అగ్నిష్టోమ అత్యగ్నిష్టోమ ఉక్థ్య వాజపేయ అస్తోర్యామము అతిరాత్రిః షోడశీ పాకయజ్ఞములు (7) పాకయజ్ఞములు అష్టకా అగ్రహాయణి ఆశ్వయుజి శ్రాద్ధ పార్వణ చైత్రీ శ్రావణి వటువు - ఆచార్యుడు వటువు కోసం ఆచార్యుడు చేసేవి - (4) ప్రాజాపత్యం సౌమ్యం అగ్నేయం వైశ్వదేవం స్వకృత్యములు స్వయం (2) సమావర్తనము వివాహము భార్యకు చేయవలసిన సంస్కారములు భార్య కు సంస్కారములు - (3) గర్భాదానము పుంసవనము సీమంతము సంతానము శ్రేయస్సు కొరకు సంస్కారములు సంతానము - సంస్కారములు - (5) జాతకర్మ నామకరణము అన్నప్రాశన చౌలము ఉపనయనము చతురాశ్రమ ధర్మాలు (లేదా) ఆశ్రమ ధర్మములు ఆశ్రమం బ్రహ్మచర్యం గృహస్థ వానప్రస్థ సన్యాస పండుగలు నవరాత్రి విజయదశమి(దసరా) దీపావళి శివరాత్రి హోలీ కుంభమేళ రథయాత్ర విష్ణువు బిహు వైశాఖి వినాయకచవితి ఓనం శ్రీరామనవమి జన్మాష్టమి రక్షాబంధనం దుర్గపూజ అట్లతద్ది అనంత పద్మనాభ చతుర్దశి అర్ధోదయము అక్షయతృతీయ ఉగాది ఏకాదశి ఏరువాక పున్నమి కనుమ కార్తీక నక్షత్రం కావిళ్ళ పండుగ కృష్ణాష్టమి కృష్ణ జయంతి కోజగారి పూర్ణిమ గురుపౌర్ణమి గృహ ప్రవేశం గంగపండగ భోగి చాతుర్మాస్యము తిరువళ శనివారాలు తులసీపూజ దీపావళి నవరాత్రోత్సవము నాగపంచమి నాగుల చవితి నృసింహజయంతి పరశురామజయంతి పశువుల పండుగ బారసాల భీష్మైకాదశి భీష్మాష్టమి మకరసంక్రాంతి మహాలయ పక్షము మహాశివరాత్రి మహోదయము రథసప్తమి వరలక్ష్మీ వ్రతము వసంతపంచమి వామనజయంతి విజయదశమి వైకుంఠ ఏకాదశి ముక్కోటి ఏకాదశి శ్రావణపూర్ణిమ రాఖీపూర్ణిమ సత్యనారాయణ వ్రతము సుబ్బరాయ షష్ఠి సుబ్రహ్మణ్య షష్ఠి సూర్యనారాయణ జన్మదినం సంక్రమణం సంక్రాంతి హనుమజ్జయంతి
గురువు,సాధువు,తత్వవేత్త,ఆచార్యులు ప్రాచీనం అప్రతిరథుడు‎‎ అభినామన అమహీయ మహర్షి। అమహీయుడు అయాస్యుడు అరుణి అర్వరీవత అవస్యుడు అష్టావక్ర అష్టిక ఆత్రేయ ఆస్తీకుడు ‎ఇరింబిఠి ఉత్కీలుడు ఉత్తమ ఉద్దాలకుడు ఉపమన్యు ఉశనసుడు ఊర్ఝ ఊర్ద్వబాహు ఋచీక ఋభుడు ఋషభ ఋష్యశృంగుడు ఔపమన్య ఔరవ కంబ స్వాయంభువ కణ్వ కపింజలుడు‎‎ కపిలుడు కలి కశ్యపుడు కాంకాయనుడు కాండ్వ కాణుడు‎‎ కాత్యాయన మహర్షి కురుండి కురువు కుసీదుడు కౌకుండి కౌశికుడు‎ క్రతు గయుడు గర్గ గృత్సదుడు‎ గోతముడు గోపథుడు‎ గోపవనుడు గౌతముడు గౌరీవీతి చాతనుడు‎ చైత్ర మహర్షి చ్యవనుడు జమదగ్ని జాటికాయనుడు‎ సత్యకామ జాబాలి జైమిని తండి దత్తాత్రేయ దత్తోలి దధీచి దుర్వాసుడు నచికేతుడు నారదుడు నిశ్ఛర నృమేధుడు పతంజలి పతివేదనుడు పరశురాముడు పరాశరుడు పరిజన్య పాణిని పాయు పార్వతుడు పిప్పలాద పురుహన్మ‎ పులస్త్య పులహ పూరుడు పృథు ప్రవహిత ప్రస్కణ్వుడు ప్రాచీనబర్హి ప్రాచేతస ప్రాణ ప్రియమేథుడు బభ్రుపింగళుడు బృహజ్జ్యోతి‎ బృహత్కీర్తి‎ బ్రహ్మస్కందుడు‎ భగుడు‎ భరతుడు భరద్వాజుడు భాగలి భృంగి మహర్షి భృగు భృగ్వంగిరాబ్రహ్మ మధు మధుచ్ఛందుడు మనువు మరీచి మహాముని మాండవ్య మాతృనామ‎ మాయు మారీచుడు మార్కండేయుడు మిత మృకండుడు మృగారుడు‎ మేధాతిథి యయాతి‎ యాజ్ఞవల్క రాజర్షి మహర్షి రురు రేభుడు రైక్వ వత్సపి వత్సుడు‎ వర్తంతు వశిష్ట వాణక వాదుల వామదేవుడు‎ వాలఖిల్యులు వాల్మీకి వాల్మీకి విందుడు విభాండకుడు విరాజా విరూపుడు‎ విశ్వామిత్రుడు వృషాకపి వేదబాహు వేదశ్రీ వేనుడు వైశంపాయనుడు వైశేషికుడు వ్యాసుడు వ్యాసుడు శంకృతి మహర్షి శంఖ శంభు‎ శంయువు‎ శతానంద శికర్ణుడు శుక శుక్ర శునఃశేపుడు శృంగి శౌనకుడు శ్యావాశ్యుడు సనత్కుమారులు సమ్మిత సవిత‎ సహిష్ణు సాంఖ్య సాందీపణి సాయణుడు సావిత్రీసూర్య సింధుద్వీపుడు సుకీర్తి‎ సుతకక్షుడు‎ సుదీతి సుధామ సుశబ్దుడు‎ సౌభరి స్థంభ హవిష్మంత హిరణ్యరోమ ఉద్దాలకుడు‎ అథర్వణ అసితుడు ఉతథ్య మహర్షి మధ్య యుగము ఆది శంకరాచార్యుడు బసవన్న ధ్యానేశ్వరుడు చైతన్య గణేషోపాధ్యాయ గౌడపాదులు జయంతభట్ట కబీరుదాసు మధుసూదన నామదేవ నింబార్క ప్రభాకర శ్రీమాంత శంకరదేవ శ్యామశాస్త్రి వేదాంతదేశికులు త్యాగరాజు తుకారాం తులసీదాసు వాచస్పతి మిశ్రా వల్లభ విద్యారణ్యుడు తోటకాచార్యులు పద్మపాదాచార్యులు రామానుజాచార్యులు మధ్వాచార్యులు ఆధునికం అరబిందో అరిపిరాల విశ్వం ఆశారాం బాపూ ఉప్పులూరి గోపాల కృష్ణమూర్తి ఎక్కిరాల కృష్ణమాచార్య ఎక్కిరాల భరద్వాజ ఎక్కిరాల వేదవ్యాస ఎ.సి. భక్తివేదాంత స్వామి ప్రభుపాద ఓషో విజయేశ్వరీదేవి గణపతి సచ్చిదానంద స్వామి గౌడపాదులు గౌతమ బుద్ధుడు జిడ్డు కృష్ణమూర్తి జిల్లెల్లమూడి అమ్మ తులసీదాసు తాడేపల్లి రాఘవ నారాయణ శాస్త్రి తూపల్లె గురప్ప స్వామి నరసింహ సరస్వతి నారాయణ గురు చంద్రశేఖరేంద్ర సరస్వతి స్వామి చిన్న జీయర్ స్వామి చిన్మయానంద చాగంటి కోటేశ్వరరావు పరిపూర్ణానంద స్వామి పోతులూరి వీరబ్రహ్మేంద్రస్వామి పద్మసంభవుడు పరమహంస యోగానంద బాబా రాందేవ్ బాబాజీ బ్రహ్మశ్రీ జగద్గురు వేదాంతం లక్ష్మణార్యులు మాతా అమృతానందమయి ముమ్మడివరం పెద్దబాలయోగి రమణ మహర్షి మాతా మాణికేశ్వరి రామకృష్ణ పరమహంస విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి వెంకయ్య స్వామి విద్యా ప్రకాశానందగిరి స్వామి వేమన శారదా దేవి శివకుమార స్వామీజీ శివానందమూర్తి శివాయ సుబ్రమణ్యస్వామి షిర్డీ సాయిబాబా సత్య సాయి బాబా సదాశివబ్రహ్మేంద్ర సుందర చైతన్యానంద స్వామి నారాయణ స్వామి నిత్యానంద స్వామి శివానంద స్వామీ వివేకానంద సమర్థ రామదాసు సద్గురు జగ్గీ వాసుదేవ్
ఇతర విషయములు క్యాలండర్ దేశాల వారీగా హిందూమతం భారతదేశంలోని హిందూ దేవాలయాల జాబితా హిందూ ఋషులు జాబితా హిందువులపై అకృత్యాలు హిందూ పుణ్యక్షేత్రాలు ప్రపంచ దేవాలయాల జాబితా హిందూ దేవాలయాలు ఆంధ్ర ప్రదేశ్ పుణ్యక్షేత్రాల జాబితా హిందూ సంస్కారములు విమర్శ తెగలు ప్రతిమా నిర్మాణ శాస్త్రం పురాణాలు జాతీయవాదం (హిందుత్వ) తీర్థయాత్ర సైట్లు హిందూమతం మరియు జైనమతం / హిందూమతం మరియు జుడాయిజం దేశాల వారీగా హిందూ మతము
హిందూమతం నిబంధనలు పదకోశం

వేదములు (శ్రుతులు)
ఈ వ్యాసానికి సంబంధించిన రచనలు హిందూధర్మశాస్త్రాలు

ఋగ్వేదం · యజుర్వేదం
సామవేదము · అధర్వణవేదము
వేదభాగాలు
సంహిత · బ్రాహ్మణము
అరణ్యకము · ఉపనిషత్తులు
ఉపనిషత్తులు
ఐతరేయ · బృహదారణ్యక
ఈశ · తైత్తిరీయ · ఛాందోగ్య
కఠ · కేన · ముండక
మాండూక్య ·ప్రశ్న
శ్వేతాశ్వర
వేదాంగములు (సూత్రములు)
శిక్ష · ఛందస్సు
వ్యాకరణము · నిరుక్తము
జ్యోతిషము · కల్పము
స్మృతులు
ఇతిహాసములు
మహాభారతము · రామాయణము
పురాణములు
ధర్మశాస్త్రములు
ఆగమములు
శైవ · వైఖానసము ·పాంచరాత్రము
దర్శనములు
సాంఖ్య · యోగ
వైశేషిక · న్యాయ
పూర్వమీమాంస · ఉత్తరమీమాంస
ఇతర గ్రంథాలు
భగవద్గీత · భాగవతం
విష్ణు సహస్రనామ స్తోత్రము · త్రిమతాలు
లలితా సహస్రనామ స్తోత్రము · శక్తిపీఠాలు
శివ సహస్రనామ స్తోత్రము
త్రిమూర్తులు · తిరుమల తిరుపతి
పండుగలు · పుణ్యక్షేత్రాలు
... · ...
ఇంకా చూడండి
మూస:హిందూ మతము § వర్గం:హిందూ మతము

ప్రాతిశాఖ్యములు

వేదరక్షణ కొరకు ఏర్పడినవే ప్రాతిశాఖ్యములు. వేదములలో ప్రతిశాఖకు దానికి సంబంధించిన వర్ణసమామ్నాయం, సంధులు, పదవిభాగ నియమములు, స్వర వ్యంజన సంఖ్యలు, స్వర ఉచ్చారణ పద్ధతి, ప్రగృహ్యసంజ్ఞలు, నిర్వచనములు, శబ్దవ్యుత్పత్తులు లాంటివి సంస్కృత నియమాల ననుసరించి వర్ణించ బడతాయి. అందుకే ఇవి ప్రాతిశాఖ్యములు అంటారు. సనాతన భారతీయుల యొక్క సంస్కృత భాష ఉచ్చారణ పద్ధతులను వీటి ద్వారా యథాతథంగా తెలుసుకోవచ్చును. ప్రాచీన భాషల యొక్క ధ్వని సిద్ధాంతములను తెలుసుకొనుటకు భాషాశాస్త్రజ్ఞులకు ఇవి ఎంతగానో ఉపయోగ పడతాయి. [1]

ప్రతి వేదశాఖకు ప్రత్యేకమైన అనేకమైన ప్రాతిశాఖ్యములు ఉండేవని, వేదాల శాఖలే అంతరించినపుడు వాటి ప్రాతిశాఖ్యములు కూడా కాలగర్భంలో కలసిపోగా, ప్రస్తుతము అయిదు ప్రాతిశాఖ్యములు మాత్రము లభ్యమవుతున్నాయి.

ఋక్ప్రాతిశాఖ్యమ్
తైత్తిరీయ ప్రాతిశాఖ్యమ్
శుక్లయజుః ప్రాతిశాఖ్యమ్
సామ ప్రాతిశాఖ్యమ్
అథర్వ ప్రాతిశాఖ్యమ్

అథర్వవేదానికి (1) శౌనకీయ (2) శౌనకీయ చతురధ్యాయి అని రెండు ప్రాతిశాఖ్యములు ఉన్నాయి. శౌనకీయ చతురధ్యాయి చాలా ముఖ్యమైనది.

ఇతర గ్రంథాలు

పైన సూచించినవి మాత్రమే కాకుండా అదనంగా, అనేక శిక్షా పాఠాలు ఇతర రూపంలో ఉన్నాయి. వీటిలో కొన్ని (శివ సూత్రాలు) సూత్ర రూపంలో ఉన్నాయి. ఈ క్రింది సూచించిన జాబితా కొన్ని పాఠాలు జీవించివున్నవి కలిగి యున్నది. (ఫాణినీయ శిక్ష.పిడి.ఎఫ్ యొక్క ఆంగ్ల అనువాదం)

వశిష్టుడు శిక్షా
భరద్వాజ శిక్షా
ఆత్రేయ శిక్షా
కాత్యాయని శిక్షా
మాధ్యందిన శిక్షా
లక్ష్మీకాంత శిక్షా
పద్యాత్మిక కేశవి శిక్షా
శామాన శిక్షా
షోడశశ్లోకి శిక్షా
శిక్షా సంగ్రహ
క్రమసంధాన శిక్షా
స్వరాంకుశ శిక్షా
స్వరాష్టక శిక్షా
స్వరవ్యంజన శిక్షా
వర్ణరత్నప్రదీప శిక్షా
ప్రతిశాఖ్యప్రదీప శిక్షా
మల్లశర్మకృత శిక్షా
లఘుమోఘనందిని శిక్షా
క్రమకారికా శిక్షా
శిక్షా
అమోఘనందిని శిక్షా
అరణ్య శిక్షా
వ్యాస శిక్షా
కేశవి శిక్షా
చంద్రగోమిన చంద్ర శిక్షా (సూత్ర రూపం)
నారదీయ శిక్షా
సర్వసమ్మత శిక్షా
శైశిరియా శిక్షా
అపిసలి శిక్షా (సూత్ర రూపంలో)
పారి శిక్షా
చారయణీయ శిక్షా
మనశ్వార శిక్షా
పాణిణీయ శిక్షా (సూత్ర రూపంలో)
పాణిణీయ శిక్షా (పద్యరూపంలో)
పాణిణీయ శిక్షా (స్వరాలు)
లోమషి శిక్షా
అవశాన నిర్ణయాయ శిక్షా
కాలనిర్ణయ శిక్షా
శంభు శిక్షా
సిధ్ధాంత శిక్షా
యాజ్ఞవల్క శిక్షా
వ్యాలి శిక్షా
పరాశరి శిక్షా
మండూకి శిక్షా
మాండవ్య శిక్షా
గలద్రక శిక్షా
కౌండిన్య శిక్షా

చాలావరకు ఈ శిక్షా పాఠాలు ప్రత్యేకమైన వేద పాఠశాలలకు అనుసంధానించబడి ఉన్నప్పటికీ మిగిలినవి తదుపరి (ఆధినిక, మధ్య యుగంలో) చివరి సారిగా వచ్చిన పాఠాలు అయి ఉంటాయి .

ఉచ్ఛారణ ప్రయత్నాలు

హల్లులు భావప్రకటన

హల్లులు ఉచ్చారణ అనేది ఒక తార్కిక భాగాల కలయిక (మిశ్రమం)గా రెండు ప్రయత్నములలో ఉంటుంది. ఈ క్రింద పట్టిక హల్లులు ఉచ్చారణ మీద ఒక అభిప్రాయాన్ని అందిస్తుంది.

ఇవి కూడా చూడండి

శివ సూత్రము

మూలాలు

"ఆర్ష విజ్ఞాన సర్వస్వము" - ప్రధానసంపాదకుడు: డాక్టర్ ఎన్.బి.రఘునాథాచార్య - తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానములు ప్రచురణ

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.