రోడియం

రోడియం కూడా రుథీనియం లాంటి రసాయన మూలకమే. దీని రసాయన హ్రస్వనామం Rh. దీని అణు సంఖ్య 45; అనగా దీని అణు కేంద్రకంలో 45 ప్రోటానులు ఉంటాయి. ఇది ఆవర్తన పట్టికలో 9వ నిలువు వరుస (గ్రూప్‌) లో కనిపిస్తుంది. రోడియంకి ఉన్న ఒకే ఒక సమస్థాని (isotope) ఉంది: 103Rh. విలియం ఓల్స్‌టన్‌ (en:William Hyde Wollaston) ఈ మూలకాన్ని 1804 లో కనుక్కున్నారు.

రోడియం,  45Rh
సాధారణ ధర్మములు
ఉచ్ఛారణ/ˈroʊdiəm/ ​(ROH-dee-əm)
కనిపించే తీరుsilvery white metallic
ప్రామాణిక అణు భారం (Ar, standard)102.90550(2)[1]
ఆవర్తన పట్టికలో రోడియం
Co
↑
Rh
↓
Ir
రుథేనియం ← రోడియం → పల్లాడియం
పరమాణు సంఖ్య (Z)45
గ్రూపుగ్రూపు 9
పీరియడ్పీరియడ్ 5
బ్లాకుd-బ్లాకు
ఎలక్ట్రాన్ విన్యాసం[Kr] 5s1 4d8
ప్రతీ కక్ష్యలో ఎలక్ట్రానులు
2, 8, 18, 16, 1
భౌతిక ధర్మములు
STP వద్ద స్థితిsolid
ద్రవీభవన స్థానం2237 K ​(1964 °C, ​3567 °F)
మరుగు స్థానం3968 K ​(3695 °C, ​6683 °F)
సాంద్రత (గ.ఉ వద్ద)12.41 g/cm3
(ద్ర.స్థా వద్ద) ద్రవస్థితిలో ఉన్నప్పుడు10.7 g/cm3
ద్రవీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ ఫ్యూజన్)		26.59 kJ/mol
భాష్పీభవన ఉష్ణం
(హీట్ ఆఫ్ వేపొరైజేషన్)		494 kJ/mol
మోలార్ హీట్ కెపాసిటీ24.98 J/(mol·K)
భాష్ప పీడనం
P (Pa) 1 10 100 1 k 10 k 100 k
at T (K) 2288 2496 2749 3063 3405 3997
పరమాణు ధర్మములు
ఆక్సీకరణ స్థితులు6, 5, 4, 3, 2, 1[2], -1
(amphoteric oxide)
ఋణవిద్యుదాత్మకతPauling scale: 2.28
పరమాణు వ్యాసార్థంempirical: 134 pm
సమయోజనీయ వ్యాసార్థం142±7 pm
వర్ణపట రేఖలు
ఇతరములు
స్ఫటిక నిర్మాణం ​ముఖ-కేంద్ర క్యూబిక్ (fcc)
Speed of sound thin rod4700 m/s (at 20 °C)
ఉష్ణ వ్యాకోచం8.2 µm/(m·K) (at 25 °C)
ఉష్ణ వాహకత150 W/(m·K)
విద్యుత్ విశిష్ట నిరోధం43.3 n Ω·m (at 0 °C)
అయస్కాంత క్రమంparamagnetic[3]
యంగ్ గుణకం380 GPa
షేర్ గుణకం150 GPa
బల్క్ గుణకం275 GPa
పాయిసన్ నిష్పత్తి0.26
మోహ్స్ కఠినత్వం6.0
వికర్స్ కఠినత్వం1246 MPa
బ్రినెల్ కఠినత్వం1100 MPa
CAS సంఖ్య7440-16-6
చరిత్ర
ఆవిష్కరణWilliam Hyde Wollaston (1804)
మొదటి సారి వేరుపరచుటWilliam Hyde Wollaston (1804)
రోడియం ముఖ్య ఐసోటోపులు
ఐసో­టోప్ లభ్యత అర్థ­జీవిత­కాలం (t1/2) విఘ­టనం లబ్దం
99Rh syn 16.1 d ε - 99Ru
γ 0.089, 0.353,
0.528		 -
101mRh syn 4.34 d ε - 101Ru
IT 0.157 101Rh
γ 0.306, 0.545 -
101Rh syn 3.3 y ε - 101Ru
γ 0.127, 0.198,
0.325		 -
102mRh syn 2.9 y ε - 102Ru
γ 0.475, 0.631,
0.697, 1.046		 -
102Rh syn 207 d ε - 102Ru
β+ 0.826, 1.301 102Ru
β− 1.151 102Pd
γ 0.475, 0.628 -
103Rh 100% - (SF) <15.462
105Rh syn 35.36 h β− 0.247, 0.260,
0.566		 105Pd
γ 0.306, 0.318 -
Decay modes in parentheses are predicted, but have not yet been observed

గ్రీకు భాషలో రోడియం అంటే ఎరుపు లేదా గులాబి రంగు అనే అర్థం ఉంది. రోడియం లవజనులతో కలవగా వచ్చిన లవణాలు ఇలాంటి ఎరుపు రంగులో ఉంటాయి కనుక ఈ పేరు వచ్చింది కాని, రోడియం చూడడానికి వెండిలా ఉంటుంది. ఈ మూలకం పెల్లేడియం దొరికే ఖనిజపు రాళ్లల్లోనే, కల్తీ సరుకులా, స్వల్పమైన పాళ్లల్లో దొరుకుతుంది. సాలీనా దీని ఉత్పాదన 20 టన్నులకి మించదు. ఇది అపురూపమైన (precious) లోహాలన్నిటిలోకి ఎక్కువ విలువైనది. అంతే కాకుండా ఈ లోహం ఉదాత్తమైన (noble) లోహం; అనగా, తుప్పు పట్టదు, గాఢ ఆమ్లాలలో కరగదు.

ఉపయోగాలు

  • కొన్ని రకాల రసాయన సంయోగాలని త్వరితపరచడానికి దీనిని ఉత్ప్రేరకి catalystగా ఉపయోగిస్తారు.
  • కారులు విసర్జించే అపాన వాయువులలో ఉన్న కల్మషాలని కడిగి శుభ్రం చెయ్యడానికి వాడే "కెటాలిటిక్‌ కన్వర్టర్‌" లలో దీనిని ఎక్కువ వాడుతున్నారు.
  • పలచటి రేకులా చేసి ఎక్సు-కిరణాలని గలనం చెయ్యడానికి రోడియంని ఉపయోగిస్తారు.
  • గుండె సరిగ్గా కొట్టుకోకపోతే హృదయ స్పందనని క్రమబద్ధం చెయ్యడానికి వాడే "పేస్ మేకర్" లలో వాడే సన్నని తీగని చెయ్యడానికి కూడా రోడియంని ఉపయోగిస్తారు.
  • కొన్ని లోహాలు తుప్పు పట్టకుండా ఉండడానికి పైపూతగా వాడే మలామాని తయారు చెయ్యడానికి కూడా రోడియంని వాడతారు.
  • అణుశక్తి ఉత్పాదక కేంద్రాలలో నూట్రాన్ అభిప్రవాహాల (flux) మట్టాన్ని పసికట్టడానికి వాడే పత్తాసుల (detectors) నిర్మాణంలో కూడా దీనికి ఉపయోగం ఉంది.

మూలాలు

  1. Meija, J.; et al. (2016). "Atomic weights of the elements 2013 (IUPAC Technical Report)". Pure and Applied Chemistry. 88 (3): 265–91. doi:10.1515/pac-2015-0305.
  2. "Rhodium: rhodium(I) fluoride compound data". OpenMOPAC.net. Retrieved 2007-12-10.
  3. Magnetic susceptibility of the elements and inorganic compounds, in Handbook of Chemistry and Physics 81st edition, CRC press.

ఉపయుక్త ఆధారాలు

వేమూరి నిఘంటువు (ఇంగ్లీషు-తెలుగు)

This article is issued from Wikipedia. The text is licensed under Creative Commons - Attribution - Sharealike. Additional terms may apply for the media files.