మౌర్య సామ్రాజ్యం

మౌర్య సామ్రాజ్యం (క్రీ.పూ 321– 187 ) మౌర్య వంశం చే పరిపాలించబడిన ఒక ప్రాచీన భారతీయ రాజ్యం. ఇది చాలా బలమైన మరియు విశాలమైన సామ్రాజ్యంగా విలసిల్లిన రాజ్యం. మౌర్య సామ్రాజ్య స్థాపకుడు చంద్రగుప్త మౌర్యుడు. చంద్రగుప్త మౌర్య మహాపద్మనంద మనవడు,చంద్రగుప్త మౌర్య నంద రాజులకి,అడవి జాతికి చేందిన "ముర" అనే స్త్రీకి జన్మించినట్టు చరిత్ర ఆధారాలు ఉన్నాయి.చంద్ర గుప్తుని తల్లి పేరు "ముర" అనగా అడవిలో నెమల్లని సమ్రక్షించే జాతికి చేందినావిడ, ఈ విదముగా తల్లి పేరును మౌర్యగా మర్చుకోని తన రాజ్యమును పాలించాడు ఆధారం.నంద వంశస్థుల వలన అవమానము పొందిన చాణక్యుడు,ఎలాగైన నంద రాజ్యం నాశనము చెయలనే ఆశయముతో చంద్రగుప్తుడిని రేచ్చకోట్టి తన చేతితోనే తన వంశస్తులని చంపెలాగా చేశాడాని చరిత్ర ఆదారలు చెప్తున్నాయి, విశకదత్తుడు రచించిన 4వ శతబ్దము- "ముద్రరక్షస" అనే గ్రంథములో క్లుప్తముగా వివరంచారు చంద్రగుప్త మౌర్య నంద వంశస్తుల కుమారుడు అని.దీనితో బలం పుంజుకున్న చంద్రగుప్తుడు క్రీ.పూ. 322 లో నంద వంశ పరిపాలనకు తెర దించి తానే ఒక మహా సామ్రాజ్యం స్థాపించాడు. అలెగ్జాండర్ నాయకత్వంలోని గ్రీకుల దండయాత్ర నమయమున స్థానిక రాజ్యల మధ్య ఉన్న మనస్పర్థలని ఉపయోగంచుకుని తన సామ్రాజ్య సరిహద్దులని అమితంగా పెంచాడు. క్రీ.పూ. 316 నాటికి దాదాపు ఉత్తర భారతం అంతా ఇతని ఆధీనంలో ఉంది. అలెగ్జాండర్ సేనాని పశ్చిమ ఆసియా ప్రాంతాలని పరిపాలించిన సెల్యూకస్ నికేటర్ని ఓడించి తన అధికారాన్ని సుస్థిరం చేసుకున్నాడు.

A representation of the Lion Capital of Ashoka, which was erected around 250 BCE. It is the emblem of India.

Statuettes of the Maurya period, 4th-3rd century BCE. Musée Guimet.

1. Peter Turchin, Jonathan M. Adams, and Thomas D. Hall. East-West Orientation of Historical Empires. University of Connecticut, November 2004.
2. Roger Boesche (2003). "Kautilya’s Arthashastra on War and Diplomacy in Ancient India", The Journal of Military History 67 (p. 12).
3. Colin McEvedy and Richard Jones (1978), "Atlas of World Population History", Facts on File (p. 342-351). New York.

మౌర్య సామ్రాజ్యం

The Maurya Empire at its largest extent under Ashoka the Great.
Imperial Symbol: The Lion Capital of Ashoka
Founder	చంద్రగుప్త మౌర్య
Preceding State (s)	Nanda Dynasty of మగధ మహాజానపదాలు
Languages	పాలి ప్రాకృతం సంస్కృత భాష
మతములు	బౌద్ధ మతము హిందూ మతము జైన మతము
Capital	పాటలీపుత్ర
Head of State	సమ్రాట్ (చక్రవర్తి)
First Emperor	చంద్రగుప్త మౌర్య
Last Emperor	బృహద్రథ
Government	Centralized Absolute Monarchy with Divine Right of Kings as described in the Arthashastra
Divisions	4 provinces: Tosali Ujjain Suvarnagiri Taxila Semi-independent tribes
Administration	Inner Council of Ministers (Mantriparishad) under a Mahamantri with a larger assembly of ministers (Mantrinomantriparisadamca). Extensive network of officials from treasurers (Sannidhatas) to collectors (Samahartas) and clerks (Karmikas). Provincial administration under regional viceroys (Kumara or Aryaputra) with their own Mantriparishads and supervisory officials (Mahamattas). Provinces divided into districts run by lower officials and similar stratification down to individual villages run by headmen and supervised by Imperial officials (Gopas).
Area	5 million km² [1] (Southern Asia and parts of Central Asia)
Population	50 million [2] (one third of the world population [3])
Currency	Silver Ingots (Panas)
Existed	322–185 BCE
Dissolution	Military coup by Pusyamitra Sunga
Succeeding state	Sunga Empire

గుంటుపల్లి (కామవరపుకోట) వద్ద ఉన్న బౌద్ధ స్తూపాలు
ఆంధ్ర ప్రదేశ్ చరిత్ర కాలరేఖ
చరిత్ర పూర్వ యుగము	క్రీ.పూ.1500వరకు
పూర్వ యుగము	క్రీ.పూ.1500-క్రీ.శ.650
• మౌర్యులకు ముందు	క్రీ.పూ.1500-క్రీ.శ.322
• మౌర్యులు	క్రీ.పూ.322 - క్రీ.పూ. 184
• శాతవాహనులు	క్రీ.పూ.200 - క్రీ.త.200
• కళింగులు	క్రీ.పూ.180? - క్రీ.త.400?
• ఇక్ష్వాకులు	210 - 300
• బృహత్పలాయనులు	300 - 350
• అనందగోత్రులు	295 - 620
• శాలంకాయనులు	320 - 420
• విష్ణుకుండినులు	375 - 555
• పల్లవులు	400 - 550
పూర్వమధ్య యుగము	650 - 1320
• మహాపల్లవులు
• రేనాటి చోడులు
• చాళుక్యులు
• రాష్ట్రకూటులు
• తూర్పు చాళుక్యులు	624 - 1076
• పూర్వగాంగులు	498 - 894
• చాళుక్య చోళులు	980 - 1076
• కాకతీయులు	750 - 1323
• అర్వాచీన గాంగులు
ఉత్తరమధ్య యుగము	1320 - 1565
• ముసునూరి కమ్మ రాజులు	1220 - 1368
• ఓఢ్ర గజపతులు	1513
• రేచెర్ల పద్మనాయకులు	1368 - 1461
• కొండవీటి రెడ్డి రాజులు	1324 - 1424
• రాజమహేంద్రవరం రెడ్డి రాజులు	1395 - 1447
• బహమనీ రాజ్యము
• విజయనగర సామ్రాజ్యము	1336 - 1565
ఆధునిక యుగము	1540 – 1956
• అరవీటి వంశము	1572 - 1680
• పెమ్మసాని కమ్మ రాజులు	1352 - 1652
• కుతుబ్ షాహీ యుగము	1518 - 1687
• వాసిరెడ్డి కమ్మ రాజులు	1314 - 1816
• నిజాము రాజ్యము	1742-1948
• బ్రిటిషు రాజ్యము
• స్వాతంత్ర్యోద్యమము	1800 - 1947
• ఆంధ్ర రాష్ట్రం ఏర్పాటు	1912-1953
• హైదరాబాదు రాష్ట్రం ఏర్పాటు	1948-1952
• ఆంధ్ర ప్రదేశ్‌ అవతరణ	1953-1956
• ఏకీకృత ఆంధ్ర ప్రదేశ్ చరిత్ర	1956-2014
• ఆంధ్ర ప్రదేశ్ చరిత్ర	2014-
తెలుగు సాహిత్యం నన్నయకు ముందు నన్నయ యుగము • శివకవి యుగము తిక్కన యుగము • ఎఱ్ఱన యుగము శ్రీనాథ యుగము • రాయల యుగము దాక్షిణాత్య యుగము • క్షీణ యుగము ఆధునిక యుగము • 21వ శతాబ్ది
చారిత్రక నగరాలు పిఠాపురం • భట్టిప్రోలు • వేంగి • ధాన్యకటకము కొలనుపాక • ఓరుగల్లు • విజయపురి • రాజమహేంద్రవరం కళింగపట్నం • హంపి • సింహపురి • హైదరాబాదు
చారిత్రక వ్యక్తులు గణపతిదేవుడు • రుద్రమదేవి • కృష్ణదేవరాయలు శాలివాహనుడు •