చంద్రగుప్త మౌర్యుడు

చంద్రగుప్తుని పూర్వీకుల గురించి కొద్దిగా కూడా కచ్చితమైన సమాచారం లేదు. వివిధ చరిత్రకారులు వివిధ రకాలైన అభిప్రాయాలు కలిగి ఉన్నారు. చాలామంది భారతీయ చరిత్రకారులు చంద్రగుప్తుడు మగథ రాజ్యాన్ని పరిపాలించిన నందవంశానికి చెందిన ఒక రాజ కుమారునికీ మరియు వారి ఆస్థాన దాసీ అయిన ముర కు పుట్టిన అక్రమ సంతానమై ఉండవచ్చునని భావిస్తున్నారు. కానీ తరువాతి సాహిత్యం ప్రకారం చంద్రగుప్తుడు నెమళ్ళను పెంచేవారి (సంస్కృతం: మయూర పోషక) చేతిలో పెంచబడ్డాడు కాబట్టి మౌర్య వంశానికి ఆ పేరు వచ్చి ఉండవచ్చునని భావిస్తున్నారు. బౌద్ధ సంప్రదాయము మరియు జైన సంప్రదాయములు రెండూ ఈ నెమలి (మయూర) శబ్దానికీ మరియు మౌర్య శబ్దానికి సంబంధం ఉన్నట్లు నిరూపిస్తున్నాయి.

చంద్రగుప్తుని యవ్వనం గురించి ఏ సమాచారమూ అందుబాటులో లేదు. ఇప్పుడు తెలిసిన సమాచారమంతా తరువాతి సంస్కృత, గ్రీకు, లాటిన్ రచనల ఆధారంగా సేకరించినవే.

భారతీయుల సాంప్రదాయం ప్రకారం తక్షశిల విశ్వవిద్యాలయం లో ఆచార్యుడైన చాణక్యుడు అనే గురువుకు అలెగ్జాండర్ భారతదేశం మీద దండయాత్ర సమయంలో తూర్పు భారతదేశానికి చెందిన మగధ సామ్రాజ్యంలో దొరికాడని చెపుతారు. ఒక కథ ప్రకారం చంద్రగుప్తుడు చిన్న పిల్లవాడిగా ఉన్నపుడు వారి ఆటలలో చంద్రగుప్తుడు రాజుగా వ్యవహరించేవాడు. ఈ కథల్లో నేరాలు చేసేవారికి శిక్షలు వేసి న్యాయం జరిపించేవాడు. చాణక్యుడు చంద్రగుప్తుని తెలివితేటలనూ ధర్మ సూక్ష్మతనూ చూసి అచ్చెరువొందాడు. చంద్రగుప్తుడి తల్లితో అతడిని తక్షశిల విద్యాలయానికి పంపించమని కోరాడు. అందుకు ఆమె అంగీకరించడంతో అతడు అక్కడే విద్యనభ్యసించాడు. వీరు కూడా చంద్రగుప్తుని పూర్వీకులు రాజుగారి దాసీలకు పుట్టిన వారనీ, అతని తల్లి ముర పేరు మీదగానే మౌర్య సామ్రాజ్యాన్ని స్థాపన చేశాడని నమ్ముతున్నారు.

చాణక్యుని సహాయంతో చంద్రగుప్తుడు అనేకమంది మగధ రాజులను మరియు చంద్రవంశం వారిని ఓడించాడు.

• Kosambi, D.D. An Introduction to the Study of Indian History, Bombay: Popular Prakashan, 1985
• Bhargava, P.L. Chandragupta Maurya, New Delhi:D.K. Printworld, 160 pp., 2002.
• Habib, Irfan. and Jha, Vivekanand. Mauryan India: A People's History of India, New Delhi:Tulika Books, 2004; 189pp
• Vishakadatta, R.S. Pandit.Mudraraksasa (The Signet Ring of Rakshasa), New Delhi:Global Vision Publishing House, 2004, ISBN 81-8220-009-1, edited by Ramesh Chandra
• Swearer, Donald. Buddhism and Society in Southeast Asia (Chambersburg, Pennsylvania: Anima Books, 1981) ISBN 0-89012-023-4
• Nilakanta Sastri, K. A. Age of the Nandas and Mauryas (Delhi : Motilal Banarsidass, [1967] c1952) ISBN 0-89684-167-7
• Bongard-Levin, G. M. Mauryan India (Stosius Inc/Advent Books Division May 1986) ISBN 0-86590-826-5
• Chand Chauhan, Gian. Origin and Growth of Feudalism in Early India: From the Mauryas to AD 650 (Munshiram Manoharlal January 2004) ISBN 81-215-1028-7
• Keay, John. India: A History (Grove Press; 1 Grove Pr edition May 10, 2001) ISBN 0-8021-3797-0
• Radha Kumud Mukherji. Chandragupta Maurya aur Uska Kaal (Rajkamal Prakashan, Re Print 1990) ISBN 81-7171-088-1

Wikimedia Commons has media related to Chandragupta Maurya.

• Shepherd boy Chandragupta Maurya
• 1911encyclopedia.org article on Chandragupta Maurya
• Chandragupta Maurya by Purushottam Lal Bhargava (BTM format)
• Chandragupta Maurya mentioned in Bhagavata Purana